Sztuczne oddychanie i masaż serca (resuscytacja krążeniowo-oddechowa)

 

Resuscytacją i reanimacją nazywamy czynności przywracające do życia. Resuscytacja jest podstawowym zabiegiem stosowanym u osób, u których stwierdzono zatrzymanie krążenia i czynności oddechowych. Stan taki określony jest mianem śmierci klinicznej i wymaga podjęcia natychmiastowej akcji ratowniczej.

 

Resuscytacja krążeniowo-oddechowa (określana też skrótem ABC) obejmuje: udrożnienie dróg oddechowych (A od ang. air - powietrze) , sztuczne oddychanie czyli wentylację (B od ang. breathing – oddychanie), przywrócenie krążenia krwi (C od ang. circulation – krążenie).

 

Aby udzielana pomoc była skuteczna, rozpoczęcie akcji reanimacyjnej musi nastąpić w czasie nie dłuższym niż 3-5 min. od chwili zatrzymania akcji serca. Po tym czasie, z powodu niedotlenienia tkanki nerwowej, kora mózgowa zaczyna obumierać, tym samym dochodzi do nieodwracalnego zniszczenia świadomości człowieka, nawet wtedy gdy inne części mózgu zachowały jeszcze swoją żywotność. Ponieważ dla powodzenia akcji czas jest taki ważny, decyzja o reanimacji musi zapaść na miejscu wypadku bez względu na czas jaki upłynął od chwili zdarzenia. Pamiętaj: Tylko służby ratownicze mają prawo stwierdzić zgon poszkodowanego. Jako instruktorzy mamy zawsze obowiązek podjąć akcję ratunkową.

 

Czynnik czasu jest dość trudny do ustalenia, ponieważ pod wpływem emocji, świadkowie rzadko są w stanie precyzyjnie ocenić czas jaki upłynął od chwili zdarzenia, a zatrzymanie krążenia nie następuje w tym samym czasie co wypadek. Na przykład, przy tonięciu akcja serca utrzymuje się jeszcze kilka minut, podczas przebywania pod wodą. Dodatkowo ze zmianą temperatury ciała tj. z jej spadkiem, czas przeżycia tkanek nerwowych ulega wydłużeniu (przy odpowiednio niskiej temperaturze nawet do 45 min.).

 

Należy zwrócić uwagę na fakt, że zaburzenia w oddychaniu ściśle wiążą się z zaburzeniami czynności krążenia. Bezdech jest jedną z najczęstszych przyczyn zgonu po wypadkach. Może być spowodowany uszkodzeniem mózgu, dróg oddechowych lub ich niedrożnością. U  nieprzytomnych osób, leżących na wznak, przyczyną zatkania może być zapadnięty język lub ciało obce: krew, wymiociny, proteza zębowa itp. W przeważającej części wypadków oddech można przywrócić za pomocą prostych czynności wentylacyjnych, po warunkiem, że natychmiast przystąpi się do udzielania pierwszej pomocy według opisanych poniżej zasad.

 

Udrażnianie dróg oddechowych. Jest to pierwsza czynność, jaką należy wykonać, w każdym przypadku, przed przystąpieniem do wentylacji (sztucznego oddychania): Ułóż chorego na plecach, na prostym, twardym podłożu. Otwórz usta poszkodowanego i popatrz w głąb, czy nie ma jakichś zanieczyszczeń. Oczyść jamę ustną i gardłową przechylając głowę poszkodowanego na bok i rozwierając szczękę jedną ręką, palcami drugiej, najlepiej owiniętymi w tkaninę (chusteczkę, gazę itp.) ruchem wygarniającym usuń wszystkie obce ciała. Podczas usuwania nieczystości, czasem warto jest włożyć między zęby poszkodowanego przedmiot, który w razie szczękościsku uchroni palce ratownika. Chwytając poszkodowanego jedną ręką za czoło, a drugą za kark lub pod brodą, odchyl głowę maksymalnie do tyłu. Napięcie mięśni w takim ułożeniu powoduje przesunięcie języka do góry, co zapobiega jego zapadaniu i zatykaniu wejścia do krtani. W tym celu chwyć żuchwę, w jej części środkowej, kciukiem i palcem wskazującym i pociągnij ku górze tak aby dolne zęby znalazły się przed górnymi. Jeżeli w ten sposób nie uzyskamy drożności, należy tego dokonać poprzez wyciągnięcie języka. Chwyć język poszkodowanego kciukiem i palcem wskazującym, najlepiej przez chusteczkę i po wyciągnięciu przyciśnij go do brody.

 

Pamiętaj: Jeżeli podejrzewasz u poszkodowanego uraz szyjnego odcinka kręgosłupa, nieczystości z jamy ustnej wybiera się palcami w takim położeniu głowy w jakim się znajduje, a udrożnienia zatkanych językiem dróg oddechowych dokonuje się poprzez uniesienie żuchwy lub wyciągnięcie języka. Nie wolno w takim przypadku przekręcać i odchylać głowy.

 

Wentylacja = sztuczne oddychanie: Bezdech charakteryzują: brak ruchów oddechowych klatki piersiowej, brak szmerów oddechowych, wysłuchiwanych uchem, brak pary na lusterku przytkniętym do ust i otworów nosowych. Przy przywracaniu czynności oddechowych najczęściej stosowaną metodą jest sztuczne oddychanie „usta-usta”, innymi występującymi w praktyce są „usta-nos” i „usta-usta-nos”. W metodzie „usta-usta” ratujący wdmuchuje swoje powietrze wydechowe bezpośrednio do ust ratowanego.

 

Aby wykonać wentylację: Upewnij się, że drogi oddechowe poszkodowanego są drożne. Odchyl głowę do tyłu. Palcami dłoni trzymanej na czole zaciśnij skrzydełka nosa poszkodowanego, a drugą dłonią za brodę otwórz usta. Zrób głęboki wdech, szczelnie obejmij swoimi ustami, usta poszkodowanego i obserwując katem oka klatkę piersiową wykonaj pełny wydech (osobie dorosłej), wtłaczając powietrze do płuc chorego. Następnie unieś głowę i weź głęboki wdech, jednocześnie obserwuj klatkę piersiową czy swobodnie opada podczas biernego wydechu. (Dowodem skutecznej wentylacji jest unoszenie się klatki piersiowej chorego – oznaka, że powietrze dochodzi do płuc, a następnie szmer wydechu.) Czynności te powtarzaj, w tempie własnego oddechu, do czasu odzyskania czynności oddechowych przez chorego lub do czasu przybycia lekarza. Gdy poszkodowany odzyska własny oddech połóż go w pozycji bezpiecznej ustalonej i kontroluj jego stan.

 

Uwagi: Jeśli przy wtłaczaniu powietrza do ust poszkodowanego wyczujesz znaczny opór i stwierdzisz, że klatka piersiowa nie powiększa swojej objętości lub unoszą się powłoki jamy brzusznej, to świadczy o braku drożności. Powtórz czynności udrażniające i kontynuuj sztuczne oddychanie.

 

Objętość i częstość wdmuchiwanego powietrza należy dostosować do wieku poszkodowanego. Im młodszy poszkodowany, tym płytszy wykonujemy wdech i zwiększamy częstotliwość. Należy zaprzestać wdechu w chwili całkowitego rozprężenia klatki piersiowej. Jeżeli wraz z klatką unoszą się także powłoki brzuszne co oznacza, że ratujący zbyt silnie wdmuchuje powietrze i powinien spłycić swój wydech.

 

Tempo sztucznego oddychania wynosi 12 oddechów na minutę dla dorosłego, 15 oddechów na minutę dla dziecka i 20 oddechów na minutę dla niemowlęcia.

 

W przypadku wystąpienia trudności w przeprowadzaniu wentylacji metodą „usta-usta” (np. z powodu szczękościsku czy innych obrażeń okolicy ust), skuteczną metodą jest wentylacja „usta-nos”. Przy tej metodzie ratownik swoją dłonią zamyka szczelnie usta poszkodowanego i odchylając jego głowę wdmuchuje powietrze przez nos. Podczas wdechu należy odsłonić usta chorego.

 

U małych dzieci i niemowląt zaleca się stosować sztuczne oddychanie metodą „usta-usta-nos”. Po odchyleniu głowy dziecka do tyłu, ratownik obejmuje swoimi ustami usta i nos ratowanego i wdmuchuje swoje powietrze wydechowe.

 

Ze zrozumiałych względów, omówione metody mogą budzić u ratownika sprzeciw natury estetycznej. Zaleca się, w takim przypadku, osłonięcie ust ratowanego folią plastikową lub tkaniną z wyciętym otworem, umożliwiającym przepływ powietrza, lub użycie maseczki do wentylacji, rurki Safara lub worka Ambu (mogą stanowić wyposażenie apteczki), które eliminują bezpośredni kontakt z poszkodowanym.

 

Przywracanie krążenia – masaż zewnętrzny serca: W sytuacji gdy wystąpiło zatrzymanie czynności oddechowych, krążenie krwi może trwać jeszcze przez krótki okres czasu, stając się coraz mniej wydolne, aż do całkowitego zatrzymania. Zatrzymanie krążenia spowodowane jest ustaniem czynności serca. Objawia się ono: blado-sinym zabarwieniem skóry, wiotkością mięśni, brakiem tętna na dużych tętnicach: szyjnych i udowych, poszerzonymi nie reagującymi na światło źrenicami, bezdechem.

 

Uwagi: braki tętna na tętnicach promieniowych nie świadczy o zatrzymaniu pracy serca; ocena zabarwienia skóry bywa subiektywna i nie stanowi wystarczającego dowodu na zahamowanie krążenia; podobnie rozszerzenie źrenic nie jest objawem stałym, stan taki może być wywołany działaniem pewnym leków.

 

Zanim podejmiemy decyzję o podjęciu pełnej reanimacji musimy sprawdzić stan układu krążenia. Sprawdzenia dokonuje się poprzez: wysłuchanie akcji serca (czy pracuje, czy słychać tony bicia); kontrolę tętna na tętnicy szyjnej (lub udowych); tętno bada się przykładając dwa palce: wskazujący i środkowy z boku chrząstki tarczowej krtani, lekko dociskając miejsce pomiędzy tchawicą, a mięśniami szyi (nie szukamy pulsu na nadgarstku!). Obecność tętna wskazuje na to, że serce bije. Należy pamiętać, że aby zbadać tętno na tętnicy pachwinowej trzeba usunąć przeszkadzającą odzież. Pamiętaj: Do badania tętna nie wolno używać kciuka, ponieważ kciuk posiada wyczuwalne tętno i może spowodować błędną ocenę stanu poszkodowanego - tętno badamy dwoma palcami wskazującym i środkowym.

 

Stwierdzenie zatrzymania krążenia wymaga natychmiastowego przystąpienia do zewnętrznego masażu serca i równocześnie sztucznego oddychania. Zadaniem masażu jest wytworzenie sztucznego obiegu krwi w naczyniach, dzięki czemu nie ustaje transport tlenu do tkanek. W czasie gdy ratownik prowadzi resuscytację, ktoś inny musi wezwać pogotowie.

 

Technika wykonywania masażu zewnętrznego serca: Uklęknij obok klatki piersiowej chorego tak, aby twoje ramiona i głowa znalazły się prostopadle nad klatką piersiową leżącego. Odmierz dwoma palcami (około 3 cm) odległość powyżej dołka podsercowego. W odmierzonym miejscu, połóż dolną część dłoni, na niej drugą (prawą dłoń układa się na wierzchu dłoni lewej, na krzyż), przy czym palce obu dłoni powinny być uniesione tak, aby ucisk był wykonywany tylko wewnętrzną strona nasady dłoni.

 

Usztywniając ręce w łokciach uciśnij dwa razy mocno klatkę piersiową tak, aby spowodować wgniecenie mostka o 4-5 cm (dla osoby dorosłej). Ucisk winien być energiczny, lecz spokojny i regularny, należy unikać gwałtownych pchnięć. Nie powinno się uciskać wyrostka mieczykowatego (dolnego końca mostka), ani żeber, bo grozi to powikłaniami. Po każdym ucisku nie odrywając rąk, poczekaj aż klatka piersiowa powróci do pierwotnego kształtu, co pozwala na napełnienie się krwią komór serca. Pamiętaj: Prawidłowe ułożenie rąk i tułowia jest bardzo ważne, gdyż podnosi skuteczność masażu i zapobiega uszkodzeniu żeber i organów wewnętrznych. Nie należy: siadać na piętach, zmieniać położenia rąk i odrywać ich od klatki, uciskać żeber palcami.

 

Uwagi: U dzieci (z wyjątkiem niemowląt), reanimację prowadzi się jak u dorosłych, zmniejszając głębokość ucisku na 3-4 cm w rytmie 100 ucisków na minutę. U niemowląt ucisk wykonuje się dwoma palcami: wskazującym i środkowym na głębokość 1-2 cm położonymi 1,5 cm poniżej punktu przecięcia linii łączącej brodawki sutkowe z mostkiem.

 

Akcję ratowania pacjenta z zatrzymaniem krążenia i oddychania przeprowadza się w następujący sposób: Oceń stan poszkodowanego. Połóż poszkodowanego na twardym i prostym podłożu. Udrożnij drogi oddechowe. Jeśli chory jest nieprzytomny, nie oddycha, ale ma wyczuwalne tętno, rozpocznij sztuczne oddychanie, postępując godnie z podaną powyżej instrukcją. Jeśli u chorego dodatkowo stwierdzisz zatrzymanie krążenia krwi rozpocznij resuscytację krążeniową według podanej techniki: Masaż serca musi być zsynchronizowany ze sztucznym oddychaniem Resuscytację rozpocznij od dwóch głębokich wdechów po czym przystąp do uciśnięć klatki piersiowej: u osób dorosłych przy jednym ratowniku wykonujemy na zmianę 2 wdechy i 15 uciśnięć klatki piersiowej; przy dwóch ratownikach po dwóch wstępnych wdechach wykonujemy 1 wdech na 5 uciśnięć, w obu przypadkach w rytmie 80 ucisków na minutę. Jeżeli jest dwu ratowników – jeden uciska mostek, a drugi wykonuje wdech metodą usta-usta. Czynności reanimacyjnych nie należy przerywać na dłużej niż 5 sekund. Po wykonaniu 4 pełnych cykli (15 uciśnięć razy 2 wdechy lub 5 uciśnięć x 1 wdech) sprawdź czy na tętnicy szyjnej chorego nie pojawiło się tętno. Jego powrót świadczy o tym, że serce chorego bije, wtedy przerwij masaż i kontynuuj samą wentylację, do czasu przywrócenia czynności oddechowych lub przyjazdu lekarza. Jeżeli tętno nadal jest niewyczuwalne, kontynuuj reanimację systematycznie sprawdzając czy nie nastąpiła poprawa. Skuteczny masaż serca powinien dawać wyczuwalne tętno w tętnicach szyjnych w momencie ucisku mostka, zwężenie źrenic i zmianę zabarwienia skóry (ustępowanie sinicy). Jeśli w trakcie reanimacji poszkodowany zacznie wymiotować, obróć jego głowę na bok, oczyść jamę ustną i ponownie ułóż na wznak z odchyloną głową aby prowadzić reanimację. Po przywróceniu czynności życiowych, ułóż poszkodowanego w pozycji bocznej ustalonej i obserwuj jego reakcje do przyjazdu karetki pogotowia.

 

 

2 palce w górę od miejsca zbiegu żeber (nie wyżej), ucisk oburącz, ręce proste w łokciach, klatka piersiowa powinna się ugiąć około 3-5 cm; 1 ratownik: 2 oddechy 15 ucisków  (15:2),  2 ratowników: 1 oddech 5 ucisków (5:1);  czynności prowadzi się do czasu przyjazdu karetki lub powrotu tętna miarowego (minimum 60 na minutę); tętno sprawdzać należy co minutę czyli co 4 cykle 15:2.

 

 

Uwagi: U dzieci ( z wyjątkiem niemowląt), reanimację prowadzi się jaku osób dorosłych, zmieniając rytm: 5 uciśnięć i 1 wdech. Sprawdzenia dokonuje się po 10 pełnych cyklach. U niemowląt rytm jak u dzieci. Zabiegi reanimacyjne mogą dać efekty dopiero po 1-2 godzinach, nie należy się więc zniechęcać brakiem wczesnych efektów i nie przerywać akcji ratunkowej. Prowadzenie reanimacji jest bardzo męczące, jeżeli jest to możliwe należy włączyć do akcji również inne osoby, które mogłyby pomóc. Bardzo korzystnie jest jeśli reanimacje mogą prowadzić równocześnie dwie osoby. Głośno licząc, dla utrzymania rytmu, nie zmieniając swojej pozycji, ratownicy współpracując prowadzą akcję do czasu przywrócenia czynności życiowych lub oddania poszkodowanego wykwalifikowanemu personelowi medycznemu.

 

Pamiętaj: Omówionych zabiegów nie wolno stosować bez potrzeby. Masaż wykonywany na pracującym sercu może je poważnie uszkodzić, dlatego bezwzględnie należy sprawdzić w czasie prowadzonej reanimacji, czy serce nie rozpoczęło pracy.

 

Przywracanie krążenia i czynności oddechowych to najtrudniejsze zabiegi jakie wykonuje się podczas udzielania pierwszej pomocy. Czynności reanimacyjne są też bardzo wyczerpujące (ratujący powinni się zmieniać). Bardzo ważnym dla powodzenia akcji jest fachowość ratownika, dlatego należy omówione techniki wcześniej przećwiczyć na fantomie, pod okiem doświadczonego instruktora.